Enerji Nakil Hattı Geçirilmesi Suretiyle Kamulaştırmasız El Atma, enerji nakil hatlarının özel mülkiyete tabi taşınmazların üzerinden geçirilmesi neticesinde taşınmaz malikinin mülkiyet hakkının kısıtlandığı, uygulamada sık karşılaşılan durumlardan biridir. Bu süreçte idarenin usulüne uygun bir kamulaştırma yapmaksızın işlem tesis etmesi, hukuken “kamulaştırmasız el atma” olarak adlandırılır.
1- Kamulaştırmasız El Atma Kavramı ve Hukuki Niteliği
Kamulaştırmasız el atma; kamu kurum veya kuruluşlarının, kamu yararı gerekçesiyle özel mülkiyetteki bir taşınmaza, Anayasa ve Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usullere uymaksızın fiilen veya hukuken el koymasıdır. Enerji Nakil Hattı Geçirilmesi Suretiyle Kamulaştırmasız El Atma işlemleri, genellikle enerji nakil hatlarının direklerinin (Pilon) özel mülkiyete tabii taşınmazların üzerinde konumlandırılışı ve/veya işbu direkler arasında enerji nakil hattı geçirilmesiyle meydana gelir.
Burada öncelikle enerji nakil hattının hangi kurum veya kuruluş tarafından tesis edildiğinin, hattın yapımından önce kamulaştırma işlemi yürütülüp yürütülmediğinin, tapu sicilinde enerji nakil hattına ilişkin bir irtifak hakkı veya başka bir aynî hak bulunup bulunmadığının ve taşınmazın fiilen ne ölçüde kullanılamaz veya ekonomik açıdan değer kaybeder hâle geldiğinin tespit edilmesi gerekir. Zira yalnızca taşınmazın üzerinden elektrik tellerinin geçmesi değil; direklerin taşınmaz üzerinde bulunması, güvenlik mesafeleri nedeniyle yapılaşmanın veya tarımsal kullanımın kısıtlanması, taşınmazın belirli bölümlerinde ekonomik faaliyetin engellenmesi ve taşınmazın bütünlüğünün bozulması gibi etkiler de mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kapsamının belirlenmesinde önem taşır.
Enerji nakil hattı geçirilmesi suretiyle kamulaştırmasız el atma davalarında taşınmazın dava tarihindeki veya ilgili hukuki rejime göre esas alınması gereken tarihteki niteliği, yüzölçümü, imar durumu, konumu, kullanım biçimi ve emsal taşınmazların özellikleri büyük önem taşımaktadır. Tarım arazilerinde gelir yöntemi, arsa niteliğindeki taşınmazlarda ise emsal satışların değerlendirilmesi gibi farklı değerleme yöntemleri gündeme gelebilir. Bununla birlikte enerji nakil hattının taşınmaz üzerindeki etkisi ayrıca belirlenmeli; hattın geçtiği bölüm, direklerin kapladığı alan, güvenlik koridoru ve taşınmazın kalan kısmında meydana gelen değer kaybı bilirkişi marifetiyle somutlaştırılmalıdır. Özellikle yalnızca hattın geçtiği kısmın değil, hattın taşınmazın geri kalan bölümünün ekonomik değerine etkisinin de araştırılması önemlidir.
Sonuç olarak, enerji nakil hattı geçirilmesi nedeniyle taşınmaz malikinin mülkiyet hakkının sürekli ve karşılıksız biçimde sınırlandırılması hâlinde, somut olayın özelliklerine göre kamulaştırmasız el atma nedeniyle hukuki koruma talep edilmesi mümkündür. Ancak talep edilecek bedelin taşınmazın tamamının bedeli mi, yalnızca belirli bir bölümünün bedeli mi, yoksa enerji nakil hattının oluşturduğu irtifak hakkı karşılığı ve taşınmazda meydana gelen değer kaybı mı olacağı; hattın niteliği, taşınmaz üzerindeki konumu, direklerin bulunup bulunmadığı, kullanım kısıtlamaları ve taşınmazın ekonomik değerindeki değişiklikler dikkate alınarak belirlenmelidir. Bu nedenle Enerji Nakil Hattı Geçirilmesi Suretiyle Kamulaştırmasız El Atma Davalarında yalnızca enerji nakil hattının taşınmazdan geçtiğinin ispatlanması yeterli olmayıp, müdahalenin kapsamının ve taşınmaz malikinin ekonomik kaybının teknik, hukuki ve bilirkişiye dayalı verilerle ortaya konulması büyük önem taşımaktadır.
Yargıtay 5. HD., E. 2014/26354 K. 2015/2563 T. 17.02.2015
”Dava, kamulaştırmasız el atılarak enerji nakil hattı geçirilen taşınmazın irtifak hakkı karşılığının tahsili istemine ilişkindir. … Mahkemece bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Alınan rapor yasa hükümlerine uygundur. Arsa niteliğindeki taşınmaza emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesinde ve irtifak hakkı karşılığının tesbiti ile davalı idareden tahsiline karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.”
2- Sıkça Sorulan Sorular
Kamulaştırmasız el atma davalarında görevli mahkeme hangisidir?
Enerji nakil hattı geçirilmesi suretiyle kamulaştırmasız el atma davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.
Kamulaştırmasız el atma davalarında yetkili mahkeme hangisidir?
Tüm kamulaştırmasız el atma davalarında taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Kamulaştırmasız el atma davaları kime karşı açılır?
Enerji nakil hattı geçirilmesi suretiyle kamulaştırmasız el atma davaları, somut olaya göre değişiklik gösterebilmekle beraber genellikle TEİAŞ‘a karşı açılmaktadır.
Kamulaştırmasız el atma davalarında hak düşürücü süre mevcut mudur?
Kamulaştırmasız el atma davalarında, ecri misil bakımından ayrı bir değerlendirme söz konusu olmakla birlikte esasen herhangi bir hak düşürücü süre mevcut değildir.
Kamulaştırmasız el atan idareye başvuru zorunlu mudur?
Bu hususta kamulaştırmasız el atma işleminin tarihi önem taşımaktadır. Zira 1983 yılı sonrasındaki kamulaştırmasız el atmalar bakımından idareye başvurma zorunluluğu bulunmamaktadır.
Kamulaştırmasız el atma davalarında hangi alacaklar talep edilebilir?
Bu davalarda kamulaştırma bedeli adı altında tazminat, somut olaya göre ecri misil ve manevi tazminat talep edilebilir.
